Khi tôi giải thích cho người nhà bệnh nhân rằng “đột quỵ có hai loại”, phản ứng thường gặp nhất là một cái nhìn ngỡ ngàng: “Ủa, đột quỵ mà cũng chia loại nữa hả bác sĩ?”
Có chứ. Và hiểu sự khác nhau này không phải để làm bác sĩ — mà để anh chị phòng đúng cách và không sơ cứu sai khi người thân gặp nạn.
Hai loại đột quỵ tuy cùng tên nhưng cơ chế ngược nhau hoàn toàn. Tôi sẽ giải thích thật đơn giản.
Hình dung bằng một đường ống nước
Hãy tưởng tượng mạch máu não như một đường ống dẫn nước.
- Nhồi máu não = ống bị tắc. Một cục máu đông hoặc mảng xơ vữa bịt kín đường ống, nước (máu) không chảy qua được. Vùng não phía sau chỗ tắc bị “khát” và chết dần.
- Xuất huyết não = ống bị vỡ. Áp lực quá lớn làm thành ống rách ra, nước tràn lung tung, vừa thiếu máu nuôi vừa chèn ép xung quanh.
Một bên là nghẽn, một bên là vỡ. Đó là khác biệt cốt lõi.
Nhồi máu não — phổ biến nhất
Nhồi máu não (còn gọi đột quỵ thiếu máu não) chiếm phần lớn các ca đột quỵ.
Nguyên nhân thường gặp:
- Mảng xơ vữa làm hẹp/tắc mạch máu não.
- Cục máu đông từ tim (hay gặp ở người rung nhĩ) trôi lên não.
Vì sao quan trọng: với nhồi máu não, nếu được đưa đến bệnh viện trong giờ vàng, bác sĩ có thể dùng thuốc hoặc can thiệp để khơi thông dòng máu, cứu được phần não chưa chết. Đây là lý do tôi luôn nhấn mạnh: đến viện càng sớm càng tốt.
Xuất huyết não — ít gặp hơn nhưng rất nặng
Xuất huyết não xảy ra khi mạch máu não vỡ ra.
Nguyên nhân thường gặp:
- Huyết áp cao lâu năm không kiểm soát — thủ phạm số một.
- Dị dạng mạch máu, phình mạch não.
Xuất huyết não thường diễn tiến nhanh và nặng, hay kèm đau đầu dữ dội đột ngột, nôn ói, rối loạn ý thức.
Vì sao anh chị cần biết sự khác nhau này?
Vì cách xử trí có thể ngược nhau, và người thường không thể tự phân biệt tại nhà. Điều này dẫn tới một lời dặn cực kỳ quan trọng:
🚫 Tuyệt đối không tự ý cho người nghi đột quỵ uống bất kỳ loại thuốc nào (kể cả thuốc huyết áp, aspirin, hay “thuốc an cung”) khi chưa biết là nhồi máu hay xuất huyết. Với xuất huyết não, một số thuốc làm loãng máu có thể khiến chảy máu nặng thêm.
Việc duy nhất đúng khi gặp người nghi đột quỵ là: gọi cấp cứu và đưa đến bệnh viện ngay. Phân biệt loại nào là việc của bác sĩ với máy chụp CT/MRI.
Điểm chung: phòng ngừa giống nhau ở gốc rễ
Tin tốt là dù hai loại khác nhau, cách phòng lại có chung nền tảng: kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết; bỏ thuốc lá; ăn nhạt; vận động; và khám định kỳ. Giữ được mạch máu khỏe thì cả “tắc” lẫn “vỡ” đều khó xảy ra.
Anh chị trên 40 tuổi: hãy xem việc biết con số huyết áp của mình là ưu tiên số một. Riêng điều đó đã chặn được phần lớn nguy cơ của cả hai loại đột quỵ.
📘 Nhận miễn phí cẩm nang phòng đột quỵ
👉 Tải miễn phí ebook “7 Nguyên Nhân Âm Thầm Gây Đột Quỵ” — hiểu rõ nguyên nhân và cách phòng tránh tự nhiên tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nhồi máu não hay xuất huyết não nguy hiểm hơn?
Cả hai đều nguy hiểm. Xuất huyết não thường diễn tiến nặng và nhanh hơn, nhưng nhồi máu não cũng để lại di chứng nặng nếu cấp cứu trễ.
Làm sao biết mình bị loại nào?
Phải chụp CT hoặc MRI tại bệnh viện. Không thể tự phân biệt tại nhà — vì vậy đừng tự dùng thuốc, hãy đến viện ngay.
Thuốc “an cung” có cứu được đột quỵ không?
Không nên tự dùng. Với xuất huyết não có thể gây hại. Việc cần làm là đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Tác giả: BS Phan Hồng Sơn — Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch, 15 năm kinh nghiệm, từng công tác tại Bệnh viện Đa khoa Tân An, Long An. Bài viết cung cấp kiến thức, không thay thế thăm khám.
Leave a Reply